Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

Η πρόσληψη του Θουκυδίδη

Αναγκαζόμαστε, λόγω έλλειψης χρόνου, να διαβάζουμε τον Θουκυδίδη και οριζόντια (δηλ. μετακινούμενοι σε διάφορα κεφάλαια του εγχειριδίου "Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι", Α λυκείου), γιατί, αν περιοριστούμε στη γραμμική ανάγνωση (δηλ. διαβάζοντας το ένα κεφάλαιο μετά το άλλο, σύμφωνα με το πρόγραμμα)  ίσως δεν θα μας φτάσει ο χρόνος να διαβάσουμε κεφάλαια σημαντικά, όπως το επόμενο (από μετάφραση), όπου ο ιστορικός εξιστορεί το αναποδογύρισμα αξιών και τη διαστρέβλωση του νοήματος των ηθικών αρχών στη διάρκεια του πελοποννησιακού πολέμου.  Το κείμενο, εξάλλου, αυτό είναι οδηγός ανάγνωσης του επεισοδίου των Κερκυραϊκών, στο οποίο αναδεικνύεται με παραστατικό τρόπο η παθολογία του εμφυλίου πολέμου.

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ. Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 82. 
[3] "O εμφύλιος πόλεμος, λοιπόν, μεταδόθηκε από πολιτεία σε πολιτεία. Κι όσες πολιτείες έμειναν τελευταίες, έχοντας μάθει τι είχε γίνει αλλού, προσπαθούσαν να υπερβάλουν σ' επινοητικότητα, σε ύπουλα μέσα και σε ανήκουστες εκδικήσεις. [4] Για να δικαιολογούν τις πράξεις τους άλλαζαν ακόμα και την σημασία των λέξεων. Η παράλογη τόλμη θεωρήθηκε ανδρεία και αφοσίωση στο κόμμα, η προσωπική διστακτικότητα θεωρήθηκε δειλία που κρύβεται πίσω από εύλογες προφάσεις και η σωφροσύνη προσωπίδα της ανανδρείας. Η παραφορά θεωρήθηκε ανδρική αρετή, ενώ η τάση να εξετάζωνται προσεκτικά όλες οι όψεις ενός ζητήματος θεωρήθηκε πρόφαση για υπεκφυγή. [5] Όποιος ήταν έξαλλος γινόταν ακουστός, ενώ όποιος έφερνε αντιρρήσεις γινόταν ύποπτος. Όποιον επινοούσε κανένα τέχνασμα και πετύχαινε, τον θεωρούσαν σπουδαίο, κι όποιον υποψιαζόταν σύγκαιρα και φανέρωνε τα σχέδια του αντιπάλου, τον θεωρούσαν ακόμα πιο σπουδαίο. Ενώ όποιος ήταν αρκετά προνοητικός, ώστε να μην χρειαστούν τέτοια μέσα, θεωρούσαν ότι διαλύει το κόμμα και ότι είναι τρομοκρατημένος από την αντίπαλη παράταξη. Με μια λέξη, όποιος πρόφταινε να κάνη κακό πριν από άλλον, ήταν άξιος επαίνου, καθώς κ' εκείνος που παρακινούσε στο κακό όποιον δεν είχε σκεφτή να το κάνη. [6] Αλλά και η συγγένεια θεωρήθηκε χαλαρότερος δεσμός από την κομματική αλληλεγγύη, γιατί οι ομοϊδεάτες ήσαν έτοιμοι να επιχειρήσουν ό,τιδήποτε, χωρίς δισταγμό, και τούτο επειδή τα κόμματα δεν σχηματίστηκαν για να επιδιώξουν κοινή ωφέλεια με νόμιμα μέσα, αλλά, αντίθετα, για να ικανοποιήσουν την πλεονεξία τους παρανομώντας. Και η μεταξύ τους αλληλεγγύη βασιζόταν περισσότερο στην συνενοχήτους παρά στους όρκους τους στους θεούς. [7] Τις εύλογες προτάσεις των αντιπάλων τις δέχονταν με υστεροβουλία και όχι με ειλικρίνεια για να φυλαχτούν από ένα κακό αν οι άλλοι ήσαν πιο δυνατοί. Και προτιμούσαν να εκδικηθούν για κάποιο κακό αντί να προσπαθήσουν να μην το πάθουν".

Αφού ολοκληρώσαμε την ανάγνωση του προηγούμενου κεφαλαίου, μεταφερθήκαμε στο σήμερα, και, με παράδειγμα το πρόσφατο, κατά σύμπτωση, άρθρο της εφ. The Washington Post (δημοσιευμένο στις 2 Μαρτίου 2017), διαπιστώσαμε πώς και γιατί το προηγούμενο κεφάλαιο του Θουκυδίδη χρησιμοποιείται στη διεθνή πολιτική σκηνή (εδώ στην Αμερική), προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο ερμηνείας προβλημάτων του σήμερα.